Chăm sóc người bệnh sau tai biến: Chỉ nói bệnh nhân bị tai biến là chưa đủ

Khi liên hệ đến Thành Tâm Care, nhiều gia đình chỉ nói một câu ngắn:

“Nhà tôi có người bị tai biến, giờ tìm một người chăm giá bao nhiêu?”

Nghe vậy thì chưa thể báo giá, cũng chưa thể biết nên tìm người như thế nào.

Bởi “bị tai biến” cụm từ gây ám ảnh này là một cách gọi rất rộng. Cùng gọi là “bệnh nhân tai biến”, nhưng mức độ chăm sóc hoàn toàn khác nhau.

Tai biến không chỉ là chuyện liệt tay chân

Trong cách nói hằng ngày, chúng ta thường gọi là “tai biến”, “tai biến mạch máu não” hoặc “đột quỵ”.  Sau một cơn đột quỵ, di chứng có thể khác nhau tùy vùng não bị tổn thương.

Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào việc người bệnh “có đi được hay không” để đánh giá ca bệnh.

Dễ thấy nhất là yếu hoặc liệt tay chân.

Có trường hợp gọi là yếu nửa người (hemiparesis), nghĩa là tay chân một bên vẫn cử động được nhưng yếu.

Nặng hơn có thể là liệt nửa người (hemiplegia).

Một số bệnh nhân còn bị co cứng cơ (spasticity). Tay chân cứng, khó duỗi, bàn tay có thể co lại. Nếu nằm lâu và ít vận động, người bệnh còn có nguy cơ bị co rút khớp, đau, tổn thương da hoặc loét tì đè.

Nhưng có những vấn đề nhìn bên ngoài không rõ bằng.

Ví dụ rối loạn nuốt (dysphagia).

Người bệnh vẫn ngồi được, vẫn nói chuyện được nhưng ăn uống lại rất dễ ho, sặc. Trường hợp nặng phải sử dụng ống sonde để đưa thức ăn và thuốc vào dạ dày.

Kiểu di chứng tai biến thường gặp nhất ở đời thực

Nói về góc độ y khoa thì rất dài dòng, nhưng ra ngoài thực tế chăm sóc, tai biến (đột quỵ) chỉ chia làm 3 nhóm chính:

1. Nhóm nhẹ (Bị ảnh hưởng một phần): 

Bệnh nhân bị liệt nửa người, tay chân yếu, đi lại khập khiễng. Nhóm này vẫn tự ngồi dậy, tự xúc ăn hoặc đi vệ sinh được nếu có người dìu đỡ.

2. Nhóm nặng (Nằm một chỗ): 

Bệnh nhân bị liệt toàn thân. Mọi sinh hoạt từ ăn uống, tắm rửa, thay tã, đi tiểu tiện đều diễn ra tại chỗ. Người chăm phải gánh 100% sức lực.

3. Nhóm đặc biệt (Có can thiệp y tế):

Bệnh nhân không nuốt được, phải cho ăn qua xông (Sonde dạ dày), hoặc cổ họng có nhiều đờm dắt phải hút đờm thủ công thường xuyên.

Đây là lúc việc chăm sóc thay đổi hẳn.

Người chăm sóc không thể xem đó như một bệnh nhân bình thường chỉ cần bưng cơm, đút ăn rồi đi làm việc khác.

Ngoài ra còn có người sau tai biến nói khó, không hiểu lời người khác nói tốt như trước, giảm trí nhớ hoặc thay đổi tâm lý.

Có người nhà kể:

“Ngày trước ông hiền lắm, từ ngày tai biến cứ la mắng suốt.”

Những trường hợp như vậy không phải đơn giản là “khó tính”. Tổn thương thần kinh sau đột quỵ có thể ảnh hưởng đến giao tiếp, nhận thức và cảm xúc của người bệnh.

Vì vậy người chăm sóc cần kiên nhẫn hơn rất nhiều.

Người chăm sóc sau tai biến thực tế sẽ làm gì?

Nói đơn giản thì người chăm sóc sẽ làm thay hoặc hỗ trợ người bệnh những việc mà họ chưa tự làm được.

Ví dụ:

• Tắm rửa, vệ sinh cá nhân.
• Thay quần áo, thay tã.
• Hỗ trợ ăn uống.
• Hỗ trợ đi vệ sinh.
• Dìu người bệnh đứng lên, ngồi xuống, đi lại.
• Sử dụng xe lăn khi cần.
• Trở mình, thay đổi tư thế cho người nằm lâu.
• Giặt quần áo, ga giường của người bệnh.
• Chuẩn bị thức ăn.
• Dọn dẹp khu vực sinh hoạt của người bệnh.
• Đưa người bệnh đi dạo, sai vặt.
• Xoa bóp trong phạm vi đã thống nhất.
• Hỗ trợ những bài vận động cơ bản theo chỉ định.

Nếu thuê người chăm bệnh tại nhà, gia đình có thể tham khảo các hình thức và mức giá tại dịch vụ chăm sóc người bệnh tại nhà của Thành Tâm Care.

Có một điều cần thẳng thắn.

Người chăm bệnh không phải là nhân viên y tế

Đây là chỗ rất dễ hiểu lầm.

Có nhiều anh chị nghĩ:

“Thuê cô chăm bệnh rồi thì phải biết châm cứu, xoa bóp, tập vật lý trị liệu, tiêm thuốc…”

Không phải vậy.

Người chăm sóc có thể hỗ trợ sinh hoạt và những vận động cơ bản trong phạm vi công việc đã thống nhất.

Những việc như tiêm chích, truyền dịch, châm cứu, điều trị phục hồi chức năng chuyên sâu hoặc tự ý thay đổi thuốc không phải là công việc của người giúp việc.

Nếu bệnh nhân cần phục hồi chức năng, tốt nhất phải có hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên chuyên môn.

Gia đình càng nói rõ tình trạng bệnh, càng dễ tìm được người phù hợp

Khi cần thuê người, gia đình nên nói rõ:

• Bệnh nhân có đi lại được không?
• Có tự ngồi dậy được không?
• Có liệt nửa người hay nằm một chỗ?
• Có dùng tã không?
• Có ăn bằng miệng hay ăn qua sonde?
• Có nhiều đờm, phải hút đờm không?
• Ban đêm có phải thức chăm không?
• Có cần xoa bóp không?
• Có cần đi bệnh viện định kỳ không?
• Ngoài chăm bệnh, gia đình muốn người làm thêm những việc gì?

Những thông tin này nghe có vẻ rừm rà, nhưng rất cần thiết giúp cả hai bên đỡ mất thời gian.

Vì thực tế có những ca lúc đầu gia đình nói:

“Bệnh nhân yếu chân, việc nhẹ thôi ấy mà.”

Đến khi người làm đến nơi mới biết bệnh nhân nằm một chỗ, phải thay tã, bón ăn, thức đêm và cả nhà còn muốn nấu cơm, giặt đồ.

Lúc đó người làm bỏ cuộc thì gia đình lại cho rằng “người giúp việc làm không có tâm”.

Trong khi vấn đề nằm ở chỗ hai bên chưa hiểu đúng công việc ngay từ đầu.

Phần II: Điều dễ gây mâu thuẫn