Chăm sóc người bệnh tuổi già đãng trí, Alzheimer: Đừng nghĩ còn đi được là nhàn

“Đãng trí”, “già rồi hay quên”, “sanh tật” là những cách nói quen thuộc khi gia đình có ông bà lớn tuổi.

Nhưng không phải trường hợp nào cũng giống nhau.

Có người chỉ quên những chuyện vừa xảy ra nhưng vẫn tự ăn uống, tắm rửa, đi lại bình thường. Có người bắt đầu thích đi lang thang không nhớ đường về, nghi ngờ người khác lấy đồ. Nặng hơn nữa có thể la mắng, kích động, chống đối hoặc tác động vật lý.

Vì vậy, khi thuê người chăm ông bà đãng trí hoặc Alzheimer, nếu chỉ nói “ông bà còn đi đứng được” rồi nghĩ đó là ca nhẹ, thực tế chăm sóc có thể sẽ ngược lại.

Đãng trí chưa chắc là Alzheimer

Về chuyên môn, suy giảm trí nhớ có thể nằm trong nhiều tình trạng khác nhau. Sa sút trí tuệ (dementia) là tình trạng ảnh hưởng đến trí nhớ, suy nghĩ, định hướng, giao tiếp và khả năng sinh hoạt; Alzheimer là nguyên nhân phổ biến nhất của sa sút trí tuệ nhưng không phải mọi trường hợp đãng trí đều là Alzheimer.

Với gia đình, điều quan trọng không phải tự chẩn đoán bệnh mà là phải cho người giúp việc biết ông bà đang cần hỗ trợ đến mức nào.

Có thể gặp những trường hợp:

• Nhớ nhớ quên quên nhưng vẫn tự sinh hoạt.
• Cần người nhắc ăn uống, vệ sinh, uống thuốc.
• Không nên để một mình vì dễ đi nhầm hoặc quên đường.
• Thường xuyên đi tới đi lui, tìm đường ra ngoài.
• Hoang tưởng, nghi ngờ, la mắng, kích động.
• Có thể đánh, đẩy hoặc chống đối người chăm.
• Ngồi hoặc nằm một chỗ, phụ thuộc nhiều vào người khác trong sinh hoạt.

Vì sao người bệnh còn đi đứng được lại có giá thuê tương đương (hoặc cao hơn) người nằm một chỗ?

Đây là điều rất nhiều gia đình nhầm.

Một ca bệnh tuổi già ông bà nằm một chỗ có thể cần hỗ trợ ăn uống, vệ sinh, thay tã, vận động… nhưng người chăm vẫn có thể chủ động sắp xếp công việc.

Trong khi đó, nếu ông bà còn đi rất khỏe nhưng bị Alzheimer, mất định hướng hoặc có hành vi đi lang thang thì người chăm gần như không được rời mắt.

Thuật ngữ chuyên môn thường dùng cho việc người bệnh tự ý đi khỏi nơi an toàn là wandering - đi lang thang/mất định hướng. Người bệnh có thể đi khỏi nhà, đi trong bệnh viện hoặc đi đến một nơi quen thuộc trong ký ức nhưng sau đó không nhớ đường quay lại.

“Thành Tâm Care từng gặp trường hợp tại bệnh viện: người chăm sóc chỉ vừa quay lưng đi vệ sinh, bệnh nhân tự tháo dây truyền rồi rời khỏi giường vào nửa đêm. Người chăm cùng điều dưỡng, bác sĩ và bảo vệ phải chia nhau tìm kiếm đến khi phát hiện bà đang ẩn sau cầu thang bộ”.

Chăm những ca như vậy, không còn đơn giản là “bón cơm, nhắc thuốc”.

Nó giống một trò chơi trốn tìm mà người chăm không được phép để mình thua.

Ở bệnh viện còn có camera, điều dưỡng và bảo vệ hỗ trợ tìm kiếm. Ở nhà, nếu ông bà đi ra ngoài thì nhiều khi chỉ còn người chăm tự tìm và hỏi thăm hàng xóm.

Đó cũng là lý do còn đi đứng được không đồng nghĩa với chăm dễ hơn.

Hoang tưởng cũng là một vấn đề thường gặp

Người bệnh Alzheimer có thể nghi ngờ người khác lấy đồ, giấu tiền, nói xấu hoặc muốn làm hại mình. Một số trường hợp có thể xuất hiện ảo giác, kích động hoang tưởng.

Ông bà có thể nói:

“Cô này lấy tiền của tôi.”

“Con tôi thuê người về để hành hạ tôi.”

“Tôi có đồ để đây mà nó lấy mất rồi.”

Trong tình huống này, gia đình không nên vội tin hoàn toàn một phía, nhưng cũng không nên bỏ qua lời phản ánh của người bệnh.

Có trường hợp là biểu hiện của bệnh. Cũng có trường hợp người bệnh thực sự bị bỏ bê hoặc đối xử không đúng.

Vì vậy, nếu gia đình thuê người chăm lâu dài, camera tại khu vực sinh hoạt phù hợp có thể giúp mọi người có thêm thông tin khách quan thay vì chỉ tranh luận dựa trên lời kể.

Người chăm sóc sẽ làm những gì?

Công việc cơ bản vẫn là hỗ trợ ông bà trong sinh hoạt hằng ngày:

• Ăn uống, tắm rửa, thay quần áo.
• Hỗ trợ đi vệ sinh, thay tã khi cần.
• Nhắc giờ uống thuốc theo hướng dẫn.
• Đi lại, đi dạo khi bảo đảm an toàn.
• Xoa bóp, vận động cơ bản phù hợp.
• Quan sát những thay đổi bất thường và báo cho gia đình.

Tại nhà, thường đi kèm việc dọn dẹp phòng của ông bà, giặt giũ, nấu ăn và những công việc phục vụ trực tiếp cho người bệnh.

Nếu gia đình muốn người chăm làm thêm việc nhà, nấu ăn cho cả nhà… nên nói rõ ngay từ đầu để thống nhất phạm vi công việc và mức lương. Làm quá nhiều việc cùng lúc cũng dễ khiến người chăm kiệt sức và không thể làm lâu dài.

Những thủ thuật y khoa hoặc can thiệp chuyên môn như tiêm chích, tự điều chỉnh thuốc, châm cứu, vật lý trị liệu chuyên sâu… không nên mặc định là nhiệm vụ của người giúp việc chăm sóc. 

Với các kỹ thuật đặc biệt như cho ăn qua sonde, hút đờm, gia đình cần trao đổi cụ thể về tình trạng bệnh, yêu cầu chuyên môn và người có đủ đào tạo/phạm vi thực hiện phù hợp.

Chăm tại bệnh viện cũng có những khó khăn riêng

Công việc cơ bản vẫn tương tự chăm tại nhà nhưng môi trường bệnh viện có nhiều hạn chế hơn về chỗ ngủ nghỉ, sinh hoạt và khả năng chủ động của người chăm.

Nếu thuê người chăm bệnh tại bệnh viện theo ngày, mức giá tham khảo tại Thành Tâm Care hiện được tính theo từng ca và tình trạng thực tế. Gia đình có thể xem thêm:

Chi tiết công việc và giá thuê chăm bệnh tại các bệnh viện để chủ động phương án khi cần.

Nếu ông bà đang có người chăm cố định tại nhà nhưng phải nhập viện, gia đình cũng nên trao đổi trước với người chăm về việc có tiếp tục nhận chăm tại viện hay không.

Gia đình nên nói rõ những gì trước khi thuê?

Đừng chỉ nói:

“Ông tôi 80 tuổi, hơi đãng trí, còn đi được.”

Hãy phổ biến thêm:

Ông bà có từng tự ý đi khỏi nhà chưa?

Có nhớ đường về không?

Ban đêm có ngủ không?

Có hoang tưởng, la mắng hoặc đánh người không?

Có tự ăn uống, vệ sinh được không?

Có bệnh lý đặc biệt hay đang sử dụng sonde không?

Người chăm chỉ chăm ông bà hay phải làm thêm việc nhà cho cả gia đình?

Những thông tin này mới giúp đơn vị cung cấp tìm đúng người.

Giá thuê tham khảo

Nếu cần tham khảo chi phí theo từng loại công việc:

⁠Chăm sóc ông bà/người cao tuổi

⁠Nuôi người bệnh tại nhà

Cuối cùng, một điều gia đình hãy thấu hiểu: người chăm sóc không chữa được Alzheimer. 

Vai trò của họ là bù đắp vào những sinh hoạt đứt gãy: hỗ trợ ông bà ăn uống, vệ sinh, vận động, hạn chế những nguy cơ như đi lạc, té ngã và giúp cuộc sống hằng ngày ổn định hơn.

Nếu ông bà đột nhiên lú lẫn hoặc thay đổi nhanh hành vi, cũng đừng vội nghĩ là “Alzheimer nặng lên”. Đau, mất ngủ, mất nước, táo bón, nhiễm trùng hoặc tác dụng của thuốc cũng có thể làm hành vi thay đổi và cần được gia đình trao đổi với bác sĩ.

Chăm người bệnh đãng trí cần sự chuẩn bị tâm lý kỹ càng tìm được tiếng nói chung từ cả phía gia đình và người lao động. Và chúng tôi ở đây để giải quyết tất cả những vấn đề trên.