Chăm sóc ông bà ngủ ngày thức đêm: Người chăm sóc cũng phải đổi giờ sinh hoạt

Nếu gia đình anh chị đang có ông bà trong tình trạng "ngủ ngày, thức đêm", chắc hẳn các thành viên cũng đang vất vả lắm đây. Thật ra, việc sinh hoạt trái giờ ở người già không hiếm gặp. Đây không phải ông bà cố tình làm khó con cháu, mà phần lớn đến từ chứng rối loạn nhịp sinh học do tuổi tác.

Từ những thực tế khi tiếp nhận thông tin, Thành Tâm Care nhận thấy tình trạng này thường được chia thành 3 mức độ cơ bản:

1. Mức độ nhẹ: Ông bà đi ngủ từ rất sớm và tỉnh giấc lúc 1 - 2 giờ sáng.
2. Mức độ trung bình: Khó khi vào giấc, 1 - 2 giờ sáng mới chợp mắt nhưng 4 - 5 giờ sáng đã thức dậy.
3. Mức độ nặng: Đảo ngược hoàn toàn chu kỳ sinh học. 
   • Ban ngày ông bà ngủ li bì, nhưng ban đêm lại thức trắng. 
   • Cũng có trường hợp ban ngày ngủ rất ít nhưng đêm lại tỉnh táo, đi lại, ăn uống, gọi người chăm sóc liên tục.

Tuy nhiên, ông bà ngủ ngày thức đêm chưa hẳn đó là một “căn bệnh”. Vì tình trạng này có nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được bác sĩ đánh giá khi cần thiết. Việc chăm sóc lúc này cần kỹ năng và một sự kiên nhẫn phi thường.

Ông bà thức đêm, người giúp việc chăm sóc sẽ hỗ trợ những gì?

Cũng như việc chăm các trường hợp người lớn tuổi chưa khỏe thông thường, các công việc tập trung vào hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày.

Trường hợp nhẹ: ông bà ngủ sớm, 1-2 giờ sáng thức

Nếu ông bà thức nhưng vẫn tự ngồi dậy, đi vệ sinh, uống nước sinh hoạt được thì người chăm sóc chưa nhất thiết phải phục vụ liên tục.

Nhưng điều đó không có nghĩa là có thể hoàn toàn bỏ mặc.

Ban đêm tầm nhìn hạn chế, ông bà có thể bước hụt, té ngã, cần lấy đồ, cần đi vệ sinh hoặc bất chợt gọi người hỗ trợ.

Đáng lo ngại hơn là những trường hợp ông bà có thói quen tự mở cửa đi lang thang trong vô thức. Người chăm sóc gần như phải căng mắt giám sát 24/24. Việc thức đêm liên tục cũng là nguyên nhân trực tiếp làm suy giảm nhận thức của người lớn tuổi.

Anh chị có thể tham khảo bài viết về việc thức đêm rất dễ dẫn đến các chứng rối loạn đãng trí (Alzheimer) để hiểu rõ hơn mức độ nghiêm trọng của tình trạng này.

Trường hợp nặng hơn: ông bà thức và cần hỗ trợ liên tục

Đây mới thực sự là một ca “thức đêm”.

Người chăm sóc có thể phải hỗ trợ ông bà ăn uống, vệ sinh, tiêu tiểu, thay tã, lấy đồ dùng, đưa đi lại bằng xe lăn, trò chuyện trấn an hoặc hỗ trợ những sinh hoạt khác suốt đêm.

Thức theo ông bà không có nghĩa là ngồi chơi cả đêm.

Có những đêm người chăm sóc gần như không có một giấc ngủ trọn vẹn.

Nếu tình trạng này kéo dài, mệt mỏi do thiếu ngủ tích lũy và trách nhiệm chăm sóc. Người làm cũng cần có thời gian nghỉ ngơi để có thể làm việc lâu dài và giữ được kiên nhẫn với ông bà.

"Góc khuất" ít ai thấu

Nhiều người bên ngoài thường nghĩ:

"Thì người làm cứ ăn, ngủ theo giờ giấc của ông bà là được, có sao đâu." Nhưng thực tế không đơn giản vậy. Cơ thể con người có nhịp sinh học riêng.

Người lớn tuổi có thể ngủ ngày thức đêm do thể trạng suy giảm, nhưng để một người khỏe mạnh bình thường ép cơ thể thay đổi đồng hồ sinh học là cả một quá trình. Nếu kéo dài mà không có thời gian nghỉ ngơi bù đắp, người giúp việc rất dễ suy nhược, kiệt sức.

Vì vậy, với những ca ông bà thức đêm kéo dài, gia đình nên thống nhất ngay từ đầu về phạm vi công việc.

Nếu người chăm sóc vừa phải thức trắng nhiều đêm, vừa phải làm toàn bộ việc nhà cho cả gia đình, giặt giũ, nấu ăn, dọn dẹp… thì rất dễ quá tải.

Gia đình có thể tìm hiểu chi tiết hơn về các hạng mục Công việc và giá thuê chăm bệnh tại nhà để có sự sắp xếp hợp lý.

Riêng với các ca chăm sóc tại bệnh viện, khối lượng công việc cũng tương tự, nhưng môi trường làm việc lại có nhiều hạn chế về không gian sinh hoạt và chỗ ngả lưng. Vì vậy, đơn giá chăm tại viện sẽ được tính theo ngày.

Làm sao để giúp ông bà dần lấy lại giấc ngủ tự nhiên?

Quá trình điều chỉnh lại giờ giấc cho người lớn tuổi thường kéo dài và cần sự phối hợp giữa gia đình và người chăm sóc:

• Lưu ý về dinh dưỡng: Tuyệt đối tránh các thức ăn, đồ uống có chứa chất kích thích hệ thần kinh như trà, cà phê vào buổi chiều tối. Chúng chỉ làm tình trạng mất ngủ thêm trầm trọng.
• Tăng cường vận động ban ngày: Người chăm sóc cần linh hoạt đưa ông bà ra ngoài đi dạo, tắm nắng, hoặc vận động tay chân vừa sức. Khi cơ thể tiêu hao năng lượng và tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên, buổi tối ông bà sẽ dễ vào giấc ngủ hơn.
• Cẩn trọng với thuốc ngủ: Nhiều gia đình vì quá mệt mỏi nên nhờ bác sĩ kê đơn thuốc an thần cho ông bà. Thẳng thắn mà nói, đây chỉ là giải pháp tạm thời. Việc lạm dụng thuốc ngủ ở tuổi xế chiều sẽ mang lại nhiều tác dụng phụ.
• Liệu pháp tâm lý: Ở độ tuổi "khó bảo", việc gia đình la lối hay ép buộc ông bà ngủ có thể tác dụng ngược. Đối với người giúp việc cần biết cách nhỏ nhẹ dỗ dành đúng lúc để ông bà có tâm lý thoải mái nhất.

Tuy nhiên, cần lưu ý ranh giới rất quan trọng: Người chăm sóc không phải là nhân viên y tế. Các thao tác can thiệp chuyên môn như tiêm chích, châm cứu, hay tự ý mua và cho ông bà uống thuốc (kể cả thuốc ngủ) là nằm ngoài phạm vi cho phép.

Cần mềm mỏng với ông bà

Tại Thành Tâm Care, chúng tôi thường nhắc các cộng tác viên một điều:

Tránh gọi ông bà là “bệnh nhân”.

Nhiều người lớn tuổi không đồng ý khi nghe mình bị gọi là “bệnh nhân” cho dù đang là người bệnh.

Trong giao tiếp hằng ngày, có thể nói nhẹ nhàng hơn:

“Ông đang yếu.”


“Bà chưa được khỏe.”


“Để con hỗ trợ ông một chút.”

Chỉ thay đổi cách xưng hô thôi nhưng thái độ chăm sóc cũng thay đổi theo.

Người chăm sóc không phải đến để “quản” ông bà. Mình đang hỗ trợ một người lớn tuổi đang gặp khó khăn trong sinh hoạt.

Có những việc phải nhắc nhiều lần. Có những thói quen phải thay đổi từng chút. Có lúc ông bà không hợp tác, cáu gắt hoặc nhất quyết không chịu ngủ.

Lúc này, nhỏ nhẹ đúng lúc thường hiệu quả hơn là tranh luận thắng thua.

Gia đình cần hiểu một điều: người chăm sóc cũng cần được phục hồi

Tại Thành Tâm Care, các cộng tác viên trước khi nhận việc đều được chuẩn bị tâm lý và ý thức rõ về những khó khăn của việc chăm sóc trái giờ. Chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ ông bà bất kể ngày đêm.

Nhưng sự sẵn sàng của người chăm sóc không có nghĩa là họ không cần nghỉ.

Một ca thức đêm kéo dài ngày này qua ngày khác sẽ bào mòn sức khỏe của bất kỳ ai.

Thế nên, điều chúng tôi luôn nhắn nhủ: 

Gia đình cần thực sự thấu hiểu tính chất bào mòn thể lực của công việc này. Hãy tạo điều kiện thuận lợi, sắp xếp lại khối lượng việc nhà và cho người chăm sóc có những khoảng thời gian nghỉ ngơi để phục hồi sau những đêm trắng thức cùng ông bà.

Có như vậy, chất lượng chăm sóc mới được duy trì ổn định.

Anh chị cần tư vấn chi tiết hơn về các phương án hỗ trợ, vui lòng tham khảo bảng giá chăm ông bà tại nhà hoặc liên hệ trực tiếp với Thành Tâm Care để được đồng hành.